Graszodenziektes

Wat hobbytuiniers moeten weten

Een gazon is een levend organisme dat ook wel eens ziek kan worden. Grasziekten zijn de nachtmerrie van elke gazonliefhebber en moeten daarom zoveel mogelijk worden voorkomen. Daarvoor kun je zowel preventieve maatregelen nemen als actief ingrijpen wanneer een grasziekte zich op je gazon manifesteert. Het allerbelangrijkste is echter om grasziekten eerst te kennen en te herkennen. Wanneer is een gazon ziek? Hoe ziet een ziek gazon eruit en wat kun je ertegen doen? De graszoden-gids van graszoden-online.nl stelt enkele van de meest voorkomende grasziekten voor en beantwoordt alle belangrijke vragen daarover.

Definitie van grasziekten

Grasziekten zijn meestal schimmelziekten of – minder vaak – bacteriële infecties die de grassoorten aantasten en hun groei, uiterlijk en belastbaarheid verminderen. Ze worden vaak veroorzaakt door ongunstige weersomstandigheden zoals vochtigheid, droogte of extreme temperaturen, in combinatie met verzorgingsfouten of een verzwakte voedingsbalans. Typische gevolgen zijn vlekken, verkleuringen, afstervende sprieten en een ongelijkmatig uiterlijk van het gazon. Wie grasziekten tijdig herkent, heeft goede kansen om het resultaat te verbeteren door gerichte behandeling en preventie.

Typische oorzaken van grasziekten

De oorzaak van het uitbreken van een grasziekte is vaak een combinatie van verschillende factoren. Schimmels zoals bij rooddrad, sneeuwschimmel of dollarspot hebben een geschikte voedingsbodem nodig. Deze ontstaat onder andere door:

Stilstaand water of langdurig hoge vochtigheid
Langdurige droogte zonder voldoende water
Gebrek aan voedingsstoffen of onevenwichtige bemesting
Viltlaag die de beluchting van de bodem belemmert
Verkeerd maaien (te kort of te zelden)
Hoge mechanische belasting door onkruid, gereedschap, dieren of mensen
Gebrek aan licht in schaduwrijke plekken
Gebruik van inferieur zaad bij nieuwe aanplant of doorzaaien

Deze factoren verzwakken de grasmat, waardoor ziekteverwekkers zich gemakkelijker kunnen verspreiden.

Typische symptomen in een oogopslag

Vlekken van verschillende kleuren (geel, bruin, rood)
Zichtbaar mycelium of witte aanslag
Afsterven van hele stukken grasmat
Verkleuring van afzonderlijke sprieten of planten
Verandering van het uiterlijk van het hele gazon
Toename van mos of onkruid als gevolg van verzwakte grassen

Preventie: zo blijft je gazon gezond

De beste strategie tegen de meest voorkomende grasziekten is consequente preventie. Daarvoor gelden de volgende maatregelen:

Regelmatige, behoeftegerichte bemesting met alle essentiële voedingsstoffen
Voldoende beluchting van de bodem door verticuteren en beluchten (aerificeren)
Verwijderen van vilt, bladeren en maaisel
Vermijden van stilstaand water door een goede drainage
Gelijkmatig maaien tot ongeveer 1/3 van de spriethoogte
Gebruik van hoogwaardig zaad bij doorzaaien of nieuwe aanleg

Algemene behandeltips

Bij alle schimmelziekten geldt: hoe eerder de aantasting wordt herkend, hoe eenvoudiger de bestrijding. Algemene maatregelen zijn:

Aangetaste plekken verwijderen of opnieuw inzaaien
Bewatering aanpassen aan seizoen en weersomstandigheden
Voedingsbalans optimaliseren
Beluchting verbeteren om de voedingsbodem voor schimmels te verminderen
Mos en onkruid verwijderen
Bij sterke schimmelaantasting eventueel gebruik van toegelaten fungiciden

Grasziekten – Anthracnose
De grasziekte Anthracnose ontstaat door te hoge belasting. Dat kan komen door te kort maaien, aanhoudende droogte of juist natte omstandigheden. Ook vilt of een tekort aan voedingsstoffen kunnen oorzaken zijn. De ziekte treedt vooral op tussen het voorjaar en de herfst en toont zich door geelachtige tot roodbruine vlekken. Anthracnose lijkt daardoor sterk op gewone droogteschade. Een bijzonder kenmerk zijn echter de doornachtige uitsteeksels aan de sprieten.

Wat kun je doen tegen Anthracnose?

Naar weersomstandigheden water geven, droogtestress vermijden
Bodem goed doorlatend houden: verticuteren, beluchten of zand aanbrengen
Bladeren en maaisel van het gazon verwijderen
Evenwichtige bemesting (in de herfst geen stikstof)
Regelmatig maaien tot 1/3 van de spriethoogte

Bladvlekkenziekte
Wanneer een gazon verzwakt is, bijvoorbeeld door te kort maaien, langdurige vochtigheid of eenzijdige bemesting, kan bladvlekkenziekte optreden. Dit is een schimmelziekte die, afhankelijk van de schimmelsoort, tussen de voorjaar en herfst kan voorkomen. Het temperatuurbereik ligt tussen 10 en 30°C. De verzwakte grasmat vertoont witachtig-gele tot bruine vlekken op de bladscheden en bladeren.

Wat kun je doen tegen bladvlekkenziekte?

Kan alleen preventief worden voorkomen
Niet onnodig vaak water geven
Bladeren en maaisel verwijderen…
…en zo de schimmel zijn voedingsbodem ontnemen

Dollarspot (dollarvlek)
Wanneer een gazon dollarspot heeft, kan dat ontstaan door overmatige belasting door gereedschap, dieren, mensen of zelfs wind. Ook gebrek aan voedingsstoffen of aanhoudende droogte kunnen oorzaken zijn. Ze treedt meestal in de zomer op, vooral bij temperaturen boven 25°C en daaropvolgende koele nachten met dauwvorming. Symptomen zijn opvallende gele tot lichte vlekken in het gazon, die tot ongeveer 10 cm diameter kunnen groeien, soms met zichtbaar mycelium bij hoge vochtigheid.

Wat kun je doen tegen dollarspot?

Preventief goed en evenwichtig bemesten
Droogtestress vermijden
Water geven in passende hoeveelheid en frequentie
Goed doorlatende bodem waarborgen

Grijze sneeuwschimmel
Grijze sneeuwschimmel komt typisch voor tussen de late herfst en het voorjaar. Oorzaken zijn lage temperaturen rond 0°C, evenals verzwakking van het gazon door hoge belasting en een verdichte, natte bodem. Grijze sneeuwschimmel toont zich door lichtbruine tot bruine vlekken tot 50 cm diameter, bij vochtigheid vaak met een lichtgrijs schimmelnetwerk. De grassprieten worden droog en papierachtig.

Wat kun je doen tegen grijze sneeuwschimmel?

Moeilijk direct te bestrijden
Verdwijnt vanzelf bij temperaturen boven 20°C
Preventief kaliumbemesting toepassen
Overbemesting met stikstof vermijden
Bodem goed doorlatend houden (verticuteren, beluchten of zand aanbrengen)

Heksenkringen
Oorzaken van heksenkringen zijn meestal organische resten in de bodem onder het gazon, zoals wortel- of houtresten. Deze worden ondergronds door schimmels afgebroken, die een netwerk onder de grond vormen. Onder gunstige omstandigheden verschijnen de karakteristieke vruchtlichamen aan het oppervlak. Heksenkringen beginnen met donkergroene ringen waarin later paddenstoelen groeien. Ze treden het hele jaar op, vooral in zanderige, voedselarme bodems.

Wat kun je doen tegen heksenkringen?

Schimmelnetwerk doorsnijden of breken
Bij zware aantasting volledige bodemsanering
Aangetaste plekken intensief bewateren
Preventieve kaliumbemesting in de herfst
Bladeren en maaisel verwijderen
Goed doorlatende bodem (verticuteren, beluchten, zand aanbrengen)

Kroonroest
Kroonroest ontstaat door sporenoverdracht of schimmelziekten. Ook gereedschap, mensen, dieren en wind kunnen stressfactoren zijn. Het treedt vooral op door hoge belasting, gebrek aan voedingsstoffen of te kort maaien. Natte omstandigheden bevorderen de besmetting. De ziekte komt vooral voor in de zomer en vroege herfst. Kroonroest toont zich door lichtgele vlekken op de bladeren en later geelbruine of oranje, poederachtige puistjes. De aangetaste sprieten vallen af.

Wat kun je doen tegen kroonroest?

Aangetaste sprieten afharken
Sporenvorming voorkomen door maaien tot 1/3 van de spriethoogte
Evenwichtig bemesten
Stresssituaties vermijden (bijv. overmatige nattigheid of droogte)
Kale plekken opnieuw laten begroeien

Meeldauw
Meeldauw is een van de meest voorkomende grasziekten. Hij ontstaat vooral op schaduwrijke plekken en bij vochtig-warme omstandigheden. Ook te kort maaien en stilstaand water bevorderen meeldauw. De aantasting kan het hele jaar door plaatsvinden bij temperaturen tussen 0 en 30°C. Kenmerkend zijn witte, wattenachtige vlekken op de bovenzijde van de bladeren die later veranderen in een wit, meelachtig laagje.

Wat kun je doen tegen meeldauw?

Meer licht op het gazon (bijv. bomen uitdunnen)
Schaduwgras aanleggen
Maaien tot 1/3 van de spriethoogte
Bodem goed doorlatend houden (verticuteren, beluchten, zand aanbrengen)

Rooddraad
Rooddraad kan het hele jaar voorkomen bij temperaturen tussen 0 en 30°C. Symptomen zijn gelige tot bruine sprieten die bij vochtigheid roodachtig of roze kunnen kleuren. De sprieten worden overdekt met een geweivormig schimmelnetwerk dat vooral ontstaat door te veel vocht en een tekort aan voedingsstoffen (vooral stikstof).

Wat kun je doen tegen rooddraad?

Bladeren en maaisel verwijderen
Maaien tot 1/3 van de spriethoogte
Bodem goed doorlatend houden (verticuteren, beluchten, zand aanbrengen)
Goed bemesten (geen stikstof in de herfst)
Water geven naar weersomstandigheden

Slijmschimmel
Slijmschimmel ontstaat, net als heksenkringen, door schimmels die ondergronds plantenresten afbreken. Het ondergrondse schimmelnetwerk (ook mycelium genoemd) kan in zeldzame gevallen aan de oppervlakte komen en wortels en sprieten aantasten. Dit uit zich in gele, oranje of violette, pustelachtige druppeltjes op het gazon.

Wat kun je doen tegen slijmschimmel?

In ernstige gevallen, net als bij heksenkringen, de bodem volledig vervangen
Bodem goed doorlatend houden (verticuteren, beluchten, zand aanbrengen)
Goed bemesten (kalium in de herfst)
Bladeren en maaisel verwijderen

Wortelbrand of wortelrot
Wortelbrand is een grasziekte die vooral voorkomt bij nieuw ingezaaid of door gezaaid gazon. Bij oudere gazons komt het zelden voor. Oorzaken zijn hoge belasting, overbemesting, droogte, vilt of verdichte, natte bodems. De aantasting kan het hele jaar door plaatsvinden en toont zich door lichte vlekken, slappe, slijmerige sprieten en donker verkleurde wortelhalsen. De sprieten zijn bij aantasting met Wortelbrand gemakkelijk uit de grond te trekken.

Wat kun je doen tegen wortelbrand?

Droogtestress vermijden
Bewatering optimaliseren
Bodem goed doorlatend houden
Juiste bemesting

De meest voorkomende grasziekten in een oogopslag

Ziekte	Hoofdsymptomen	Seizoen	Behandeling/ Preventie
Anthracnose	Geel-rode vlekken, doornachtige uitgroeisels	Voorjaar–Herfst	Aangepaste bemesting, beluchting, droogtestress vermijden
Bladvlekkenziekte	Gele tot bruine vlekken op bladeren	Voorjaar–Herfst	Gelijke voedingsverdeling, vochtigheid reguleren
Dollarspot	Lichte cirkels tot 10 cm, vaak met mycelium	Zomer	Evenwichtige bemesting, droogte voorkomen
Grijze sneeuwschimmel	Bruine vlekken, grijs schimmelnetwerk	Late herfst–Voorjaar	Kaliumbemesting, stilstaand water vermijden
Heksenkringen	Donkergroene ringen, paddenstoelen	Hele jaar	Regelmatig doorzaaien, omdat het oppervlak meer gaten kan vertonen
Rooddraad	Gele sprieten met rood schimmelnetwerk	Hele jaar	Evenwichtige bemesting, beluchting verbeteren
Meeldauw	Witte aanslag op sprieten	Hele jaar	Meer licht, stilstaand water vermijden

Onderscheid tussen grasziekten en voedingsgebrek

Voedingsgebrek kan soortgelijke symptomen veroorzaken als schimmelziekten, maar is geen infectie door ziekteverwekkers. Terwijl grasziekten vaak vlekken met duidelijke randen en zichtbaar mycelium of aanslag tonen, uit voedingsgebrek zich meestal in gelijkmatige verkleuring van grotere oppervlakken. Een bodemanalyse helpt om onderscheid te maken tussen ziekten en tekortverschijnselen.

Verschil tussen grasziekten en plagen

Plagen worden veroorzaakt door insectenlarven, wormen of knaagdieren die de grassprieten of wortels aanvreten. In tegenstelling tot schimmelziekten ontstaan de schadeplekken niet door ziekteverwekkers, maar door directe vraat. Typische tekenen zijn een losse grasmat, planten die gemakkelijk uit te trekken zijn of vraatgangen in de bodem. De behandeling verschilt sterk: schimmelaantasting wordt bestreden met verzorgingsmaatregelen en eventueel fungiciden, terwijl plaagbestrijding gericht moet zijn op biologische of chemische middelen tegen de betreffende soort.